15 Ocak 2026

Şaman Türklerinden Bugüne Kalan İzler

Ş.Bozbal

favorite 0 visibility 0 bookmark 0

Sanat-Kültür Tarih Araştırma

Tarih dediğimiz şey sadece kitaplarda yazılı kalan savaşlar, antlaşmalar ya da hükümdar isimlerinden ibaret değildir. Asıl tarih, halkın günlük yaşamında, alışkanlıklarında ve inançlarında saklıdır. Bugün Anadolu’da “gelenek” dediğimiz pek çok davranışın kökleri, Türklerin İslam öncesi Şamanist dönemine kadar uzanır.
Şaman Türkleri için doğa sadece yaşanılan bir alan değil, aynı zamanda kutsal bir varlıktı. Ateş, su, ağaç, dağ ve gök; hepsi ruh taşıyan unsurlardı. Günümüzde hâlâ ateşe saygı gösterilmesi, ateşe tükürülmemesi ya da suyun “can” kabul edilmesi, bu kadim inancın yaşayan izleridir. Özellikle Nevruz’da yakılan ateşler, üzerinden atlanan alevler, binlerce yıllık bir arınma ritüelinin bugüne taşınmış hâlidir.
Ağaçlara bağlanan bezler, dilek tutma gelenekleri de çoğu zaman sorgulanmadan sürdürülür. Oysa bu davranışlar, Şaman Türklerinde “yer-su” ruhlarına duyulan saygının bir yansımasıdır. İnsan, doğaya dileğini fısıldar; karşılığında koruma ve bereket bekler. Bugün türbe ziyaretlerinde gördüğümüz birçok uygulama da aslında bu eski inanışların İslamî yorumla birleşmiş hâlidir.
Nazar inancı da Şaman döneminden günümüze uzanan güçlü bir gelenektir. Kötü bakışın insanı hasta edebileceği düşüncesi, nazar boncuğu, kurşun dökme gibi uygulamalarla yaşamaya devam etmektedir. Akıl çağında yaşadığımızı söylesek de, nazara karşı içten içe duyulan tedirginlik, bu inancın ne kadar köklü olduğunu gösterir.
Ölüm ritüelleri ise Şaman mirasının en belirgin alanlarından biridir. Ölünün ardından 3, 7 ve 40. günlerde yapılan anmalar, ataların ruhlarının yaşayanlarla bağını koparmadığı düşüncesine dayanır. Ataya saygı, Türk toplumunda sadece geçmişe duyulan bir hürmet değil, aynı zamanda manevi bir sorumluluk olarak görülmüştür.
Bugün düğünlerde çalınan davul, asker uğurlamalarındaki coşku, halay ve zeybekteki ritmik hareketler bile Şaman ayinlerinin izlerini taşır. Davul, yalnızca bir müzik aleti değil; insanla gök arasında kurulan bir köprüdür aslında.
Kısacası Şamanizm, Türk toplumunun bilinçaltına işlemiş bir kültürdür. İsim değiştirmiş, şekil değiştirmiş ama kaybolmamıştır. Biz farkında olsak da olmasak da, ateşe gösterdiğimiz saygıda, doğaya yüklediğimiz anlamda ve atalarımıza duyduğumuz hürmette Şaman Türklerinden bugüne kalan izler yaşamaya devam etmektedir.